Theo dấu chân cu li nhỏ về rừng

Cu li nhỏ (slow pygmy loris) – một loài linh trưởng thuộc phân họ cu li đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng bởi nạn săn bắt trái phép làm thú cưng, chế biến thuốc bên cạnh mối đe doạ từ môi trường sống bị xâm hại. Sâu trong những khu rừng rậm nhiệt đới ở miền nam Việt Nam, các chiến sĩ kiểm lâm đang ngày đêm chiến đấu bảo vệ loài sinh vật bí ẩn này, dẫu cho đây chẳng phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

***

Ảnh: Loài cu li chậm lùn

Chúng tôi tranh thủ nghỉ ngơi trong chốc lát, vừa đủ để uống ngụm nước, quệt mồ hôi trên trán. Bỗng đâu một tiếng động lớn vang lên xé tan sự tĩnh lặng của rừng sâu; âm thanh gầm như tiếng gỗ tan thành vụn.

 “Chạy đi” kiểm lâm viên Bình hối hả, chỉ tay về phía hàng cây tre vốn như chẳng gì có thể xuyên thủng. Hai viên kiểm lâm khác vội vã vơ hết đồ đạc. Một tiếng động lớn khác vang lên, lần này dường như gần hơn. Chúng tôi chỉ còn biết phải chạy thật nhanh, mơ hồ nhận ra hiểm nguy đến gần.

“Voi tới”, các viên kiểm lâm ra dấu giải thích khi chúng tôi cuống cuồng chạy xuyên qua những bụi cây rậm rạp, khi dây leo gai xé toạc vải quần áo. Tôi liếc ra sau, những mong được thấy một trong những loài động vật có vú hiếm nhất Việt Nam nhưng chẳng thấy gì ngoài tán lá dày đặc. Những gốc cây lớn, thân tre chót vót khiến việc bắt kịp tốc độ với các kiểm lâm viên thật chẳng dễ dàng gì.

Bước sang ngày thứ tư trong hành trình mười ngày tôi theo chân các chiến sĩ kiểm lâm Việt Nam làm nhiệm vụ.

Ảnh: Rừng nhiệt đới miền nam Việt Nam

Lúc các kiểm lâm viên ra dấu vào khu vực an toàn cũng là lúc tôi gần như hết hơi. Có lẽ phải chuyển sang hướng khác mới có cơ may tìm ra Chi.

Chi là một trong hai chú cù lần nhỏ được Endangered Asian Species Trust (EAST) – Tổ chức Động vật bị xâm hại Châu Á phối hợp cùng Cục Bảo vệ rừng Việt Nam cứu hộ và tái thả vào tự nhiên. EAST điều hành Khu bảo tồn linh trưởng Đảo Tiên bên rìa rừng quốc gia Nam Cát Tiên ở Đồng Nai, miền nam Việt Nam. Với sứ mệnh giải cứu, giúp các loài linh trưởng trở về tự nhiên, tổ chức này tập trung đặc biệt vào loài vượn đen má vàng và cu li nhỏ – còn gọi là cu li chậm lùn, hai trong số các loài sinh vật có nguy cơ tuyệt chủng nhất Đông Nam Á.

Ảnh: Vượn đen má vàng

Đợt tái thả vào tự nhiên gần đây nhất là thành quả sau nhiều tháng làm việc của tổ chức. Hồ và Chi, cặp cu li đực và cái được chăm sóc tại khu bảo tồn trên đảo đến khi sẵn sàng được tái thả về khu vực rừng do EAST khoanh vùng giám sát. Trong ba tháng đầu, cặp cu li này sẽ được kiểm lâm viên Bình, với sự hỗ trợ của lực lượng kiểm lâm chính phủ, theo dõi kỹ càng thông qua chip radio. Với hơn ba mươi năm kinh nghiệm với rừng, ông Bình là người tiên phong trong những hoạt động tái thả về tự nhiên của EAST. Dù vậy, cho tới nay nhóm chúng tôi vẫn chưa thể dò thấy sóng của Chi.

Trái ngược với Chi, chúng tôi chẳng mất nhiều thời gian để tìm ra Hồ. Chú cu li này mỗi đêm di chuyển trung bình 600 mét từ điểm tái thả ban đầu. Khu vực Hồ hiện diện dễ dàng được khoanh vùng nhờ tiếng “tút tút” phát ra từ thiết bị dò trong bán kính 300 mét.

Dù vậy rất khó để nhìn thấy Hồ rõ ràng giữa rừng tre dày đặc ngay cả khi đã xác định được khu vực. Cu li là loài động vật hoạt động chủ yếu về đêm, ban ngày chúng cuộn mình say giấc ở một chỗ kín đáo, an toàn. Mỗi buổi sáng chúng tôi phải căng mắt, liên tục soi vào những mảng xanh của rừng mới mong nhìn ra chú cu li nhỏ, kích cỡ chỉ vừa lòng bàn tay.

Ảnh: Hồ, một trong hai chú cu li được tái thả

Xác định được vị trí của Hồ, chúng tôi tiếp tục băng rừng, hy vọng bắt được sóng Chi. Từ lúc được tái thả đến nay vẫn chưa có dấu vết gì của Chi. Ông Bình lo chú cu li này có thể đã chết. Đây sẽ là một tổn thất lớn đối với giống loài cu li nhỏ vốn đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao.

Cu li nhỏ chỉ sống trong phạm vị hạn chế tại Việt Nam, Lào, miền đông Campuchia và khoảng 100 cá thể nữa ở tỉnh Vân Nam, phía nam Trung Quốc. Bên cạnh việc môi trường sống bị thu hẹp với tốc độ đáng lo ngại, cu li còn phải đối mặt với nạn săn bắt trái phép vì mục đích lấy thịt, làm vật nuôi hoặc chế biến thuốc cổ truyền. Dù số lượng loài chưa được thống kê chính xác, sự sống của từng cá thể cu li đều mang ý nghĩa lớn lao đối với các nhà hoạt động môi trường, những người đang nỗ lực ngày đêm bảo vệ chúng.

Mỗi ngày ông Bình cùng các kiểm lâm viên quay trở lại rừng sâu, vật lộn với những bụi cây nhọn hoắt, hàng ngàn con muỗi đói cùng đội quân vắt khát máu. Khó có bút từ nào miêu tả xứng đáng sự tận tuỵ cũng như lòng dũng cảm của họ. 

Ảnh: Kiểm lâm viên Hoà nghỉ chân trong rừng

Đã sang đến ngày cuối cùng. Hy vọng ngày một mong manh hơn, chúng tôi gần như đã băng qua mọi ngóc ngách của rừng mà vẫn chưa thể dò thấy Chi. Tôi ngồi thụp xuống thảm lá rừng nghỉ chân, không khỏi nghĩ ngợi. Chẳng mấy chốc tôi sẽ trở về thành phố, một thế giới hoàn toàn xa lạ, của bê tông, của tiếng ồn và tiện nghi. Trong những cánh rừng rậm rạp của Đồng Nai, các chiến sĩ kiểm lâm vẫn đang ngày đêm canh giữ rừng.

Bầu không khí yên lặng bao trùm, ông Bình quyết định bật máy dò sóng lên lần cuối trước khi chúng tôi quay về trạm.

 “Tút”

Không gian yên ả đến nỗi tôi tưởng đó là tiếng lá khô rơi. Đã bắt được tín hiệu từ sóng radio của Chi dù là yếu ớt! Kiểm lâm viên Bình đứng bật dậy, nhảy cẫng lên, đấm nắm tay vào không khí. Sau hàng tuần tìm kiếm, ông đã tìm thấy khu vực Chi say ngủ, hai cây số cách nơi tái thả ban đầu. Niềm vui sướng của ông lan sang chúng tôi. Vậy là bất chấp những hiểm nguy các cá thể cu li đang phải đối mặt hàng ngày, vẫn còn đó hy vọng cho loài linh trưởng quý hiếm này.

Bài được dịch và Việt hoá từ bản gốc Vietnam’s Forest Frontier: On the Trail of the Pygmy Slow LorisIn Vietnam’s green hell của tác giả Martin Walsh về hành trình theo chân tổ chức động vật EAST tái thả cu li nhỏ (pygmy loris) về rừng. Tác giả hy vọng bài viết là hồi chuông báo động về sự suy giảm đến chóng mặt của cu li nói riêng và các loài động vật quý hiếm ở Việt Nam nói chung do nạn săn bắn trái phép gây ra. 

Hành trình mười ngày này cũng giúp tác giả trải nghiệm cuộc sống hàng ngày của các chiến sĩ kiểm lâm Việt Nam, những người tình nguyện xa nhà hàng tháng trời làm nhiệm vụ canh gác rừng. Không chỉ sống thiếu tiện nghi; họ phải liên tục đối mặt với nạn lâm tặc, săn bắt trộm, bệnh sốt rét, voi dữ cùng nhiều nguy hiểm không tên khác trong rừng. 

Tác giả Martin Walsh hiện sống ở Việt Nam và là một trong những cây bút tự do của tờ Explorer Web – trang web về phiêu lưu thám hiểm lâu đời nhất trên Internet. 

Content Protection by DMCA.com

Next Post

Previous Post

Leave a Reply

© 2019

Theme by Anders Norén

error

Chia sẻ nếu bạn thích bài viết này

RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook
Twitter
PINTEREST